Creative Commons FAQ

มีคนติดต่อให้ไปพูดเรื่อง Creative Commons อีกครั้ง เลยขุดงานเก่าๆ มาแก้ไขปรับปรุงใหม่เพื่อเป็นเอกสารแจกภายในงาน

ไหนๆ ทำแล้วก็มาเผยแพร่ไว้ที่นี่ด้วย เผื่อจะมีประโยชน์ครับ ตัวงานใช้สัญญาอนุญาตแบบ CC-BY

ไขข้อสงสัยที่พบบ่อยกับ Creative Commons

Q: Creative Commons (CC) คืออะไร

CC คือ "ชุดของเงื่อนไข" ที่เราจะอนุญาตให้คนอื่นนำผลงานของเราไปใช้งาน คำว่า "ชุดของเงื่อนไข" แปลว่ามีเงื่อนไขได้หลายแบบ ขึ้นกับความต้องการใช้งานของเจ้าของลิขสิทธิ์

Q: การใช้ CC จะทำให้ลิขสิทธ์ในผลงานของเราเสียไปหรือไม่

ไม่เสีย ลิขสิทธิ์ทั้งหมดของผลงานของเราเหมือนเดิม จะยังเป็นของเราไม่หายไปไหน ไม่ได้ยกให้ใคร

แต่การใช้ CC จะทำให้ผู้ที่ต้องการนำผลงานของเราไปใช้ต่อ สามารถนำไปใช้ได้ทันทีโดยไม่ต้องขออนุญาต (ตราบเท่าที่ปฏิบัติตามเงื่อนไขที่เรากำหนด เช่น ไม่นำไปใช้ในการค้า อ้างอิงต้นฉบับ) ซึ่งจะช่วยให้ประหยัดเวลาของทั้งสองฝ่าย

Q: การใช้ CC ต่างจาก C (Copyright) ตามปกติอย่างไร

การประกาศลิขสิทธิ์ Copyright หรือ C เป็นการบ่งบอกว่า เนื้อหาชิ้นนี้เป็นของเจ้าของลิขสิทธิ์ทุกประการ ผู้ที่อยากนำไปใช้ต่อ ต้องติดต่อขออนุญาตจากเจ้าของลิขสิทธิ์ก่อนเสมอ

การประกาศลิขสิทธิ์แบบ Creative Commons หรือ CC เป็นการบ่งบอกว่า เนื้อหาชิ้นนี้เป็นของเจ้าของลิขสิทธิ์ทุกประการ แต่อนุญาตให้นำไปใช้ต่อในบางกรณี โดยไม่ต้องขออนุญาตก่อน (แต่การแจ้งบอกว่านำไปใช้ เป็นสิ่งที่ควรทำตามมารยาท)

Q: การใช้ CC มีข้อดีอย่างไรบ้าง

ขึ้นกับมุมมองของแต่ละฝ่าย แต่คร่าวๆ มีดังนี้

สำหรับเจ้าของผลงาน

  • การใช้ CC กับผลงาน จะทำให้การนำงานของเราไปอ้างอิงหรือใช้ต่อทำได้ง่ายขึ้น (เช่น นำไปลงเผยแพร่หนังสือ นิตยสาร) ส่งผลให้ผลงานของเราถูกเผยแพร่ไปในวงกว้างมากขึ้น ถ้าเป็นผู้สร้างสรรค์ผลงานหน้าใหม่แล้ว ก็ถือเป็นปัจจัยหนึ่งที่ช่วยให้มีชื่อเสียงเร็วกว่าเดิม
  • การประกาศใช้ CC จะเป็นการย้ำเตือนให้ชัดว่า "ผลงานนี้เป็นของผู้สร้าง" (เพียงแต่ผู้สร้างประกาศให้นำไปใช้งานในบางลักษณะได้) ซึ่งเมื่อเทียบกับการไม่ประกาศลิขสิทธิ์ หรือ การประกาศลิขสิทธิ์ด้วยตัว (C) ซึ่งไม่เด่นชัดแล้ว จะทำให้ผู้ที่ต้องการนำผลงานของเราไปใช้ ตระหนักได้ง่ายขึ้นว่าผลงานนี้มีเจ้าของ และมีเงื่อนไขที่ต้องปฏิบัติตาม

สำหรับผู้ต้องการนำผลงานไปใช้

  • ลดความยุ่งยากในการติดต่อขอสิทธิ์ใช้งานเป็นลายลักษณ์อักษร ส่งผลให้นำผลงานของเราไปอ้างอิงหรือนำไปใช้ต่อได้สะดวกมากขึ้น ในวงกว้างมากขึ้น

สำหรับคนทั่วไป

  • การที่กระบวนการการติดต่อขอผลงานลิขสิทธิ์ไปใช้ถูกตัดออกไป ทำให้การต่อยอดผลงานทำได้ง่ายขึ้นมาก สิ่งที่คนทั่วไปและสังคมจะได้รับในระยะยาว คือ ผลงานสร้างสรรค์ดีๆ ที่เกิดจากการต่อยอดงานเก่าจะเพิ่มขึ้นเยอะอีกมาก เช่น การมิกซ์เพลง, หนังสั้นที่ใช้ฟุตเตจที่มีอยู่แล้ว, การ์ตูนล้อเลียนหรือที่เรียกว่าโดจิน เป็นต้น

จะเห็นว่าการประกาศใช้ CC ไม่มีข้อเสียเลย และถ้างานไหนที่ไม่ต้องการประกาศใช้เป็น CC ก็จะถือเป็นลิขสิทธิ์เต็มของเจ้าของดังเช่นปกติ

Q: มีใครบ้างที่นำ CC ไปใช้แล้ว

CC ครอบคลุมผลงานสร้างสรรค์ทุกชนิด ถ้าให้แบ่งเป็นประเภทใหญ่ๆ ก็ได้ดังนี้

  • เพลง: ศิลปินในต่างประเทศ วง Nine Inch Nails
  • หนังสือ: Joys วารสารการ์ตูน, นิตยสารโอเพ่น
  • งานเขียนบนเว็บ: Blognone, GotoKnow, Thaigoodview, วิชาการ.com
  • การ์ตูน: i-phan, phuphu
  • งานวิจัย: TDRI, มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์, ห้องสมุด มศว.

รายชื่อฉบับเต็มดูได้จากเว็บไซต์ของ Creative Commons

Q: จะใช้ CC ได้อย่างไร

แค่ประกาศว่าผลงานของเราใช้สัญญาอนุญาต (license) แบบ Creative Commons และลิงก์กลับไปยังสัญญาฉบับเต็มบนเว็บไซต์ของ Creative Commons หรือจะสามารถแปะแบนเนอร์รูป CC เล็กๆ ไว้ด้วย เท่านั้นกระบวนการการประกาศใช้ CC ก็เสร็จสิ้น

บนเว็บไซต์ของ Creative Commons มีเครื่องมือสำหรับช่วยแปะตรา CC ได้สะดวก แค่ copy&paste ไว้บนเว็บไซต์เท่านั้น เข้าไปดูได้ที่ http://creativecommons.org/choose/

Q: ชุดเงื่อนไขของ CC มีอะไรบ้าง

ชุดเงื่อนไขของ CC ประกอบด้วยเงื่อนไขย่อย 1+3 แบบ ดังนี้

  • อย่างแรกเป็นสิ่งที่บังคับใช้ใน CC ทุกแบบ เรียกเป็นภาษาอังกฤษว่า Attribution (ใช้ตัวย่อว่า by) หรือ "ยอมรับสิทธิ์ของผู้สร้างสรรค์" คือทุกคนที่นำผลงานของเราไปใช้ไม่ว่ากรณีใดๆ จะต้องอ้างอิงที่มาต้นฉบับว่าเป็นผลงานของใครเสมอ

ส่วนอีก 3 อย่าง เจ้าของผลงานสามารถเลือกใช้เฉพาะบางเงื่อนไขได้ตามต้องการ หรือ ใช้ครบทั้งสามเงื่อนไขเลยก็ได้

  • "ไม่ใช้เพื่อการค้า" (Non-Commercial หรือตัวย่อ nc) - ผู้ที่นำผลงานของเราไปใช้ ไม่สามารถนำไปใช้หาประโยชน์เชิงการค้าหรือหาประโยชน์ได้
  • "ห้ามดัดแปลง" (No Derivative หรือตัวย่อ nd) - ผู้ที่นำผลงานของเราไปใช้ ต้องใช้ตามต้นฉบับดั้งเดิมเท่านั้น ห้ามดัดแปลงเป็นอื่น
  • "ใช้สัญญาอนุญาตแบบเดียวกัน" (Share-alike หรือตัวย่อ sa) - ผู้ที่นำผลงานของเราไปใช้ จะต้องใช้สัญญาอนุญาตแบบ Creative Commons ที่มีชุดของเงื่อนไขแบบเดียวกันทุกประการ กับผลงานใหม่ที่อิงจากผลงานของเราด้วย

ตัวอย่าง: ถ้าเกิดเราไปเจอผลงานที่ใช้สัญญาอนุญาตแบบ CC ชุด by-nc-nd ก็หมายความว่า เราสามารถนำผลงานนี้ไปใช้ได้ โดยห้ามนำไปใช้ทางการค้า ห้ามดัดแปลง และต้องอ้างอิงที่มาเสมอ

Q: ถ้าผู้ที่ต้องการใช้งานของเราที่เป็น CC มีความต้องการอื่นๆ นอกเหนือจากเงื่อนไขใน CC

สามารถติดต่อมาที่เจ้าของผลงานโดยตรงได้ ดังเช่นงานลิขสิทธิ์ทั่วไป เพราะลิขสิทธิ์เต็มยังเป็นของเจ้าของผลงานอยู่

สมมติว่ามีงาน A ที่ประกาศใช้เป็น CC

  • คนที่ต้องการใช้ผลงาน A ภายใต้เงื่อนไขของ CC สามารถนำไปใช้ได้ทันที ไม่ต้องแจ้งมายังเจ้าของผลงาน A
  • คนที่ต้องการใช้ผลงาน A ในเงื่อนไขอื่นนอกจากที่ระบุ สามารถติดต่อมายังเจ้าของผลงาน A โดยตรง และเจ้าของสามารถอนุญาตเป็นรายกรณีไป

Q: ถ้ามีคนละเมิดเงื่อนไขใน CC สามารถฟ้องร้องได้หรือไม่

เงื่อนไขของ CC นั้นสอดคล้องตามหลักลิขสิทธิ์สากลทุกประการ ในต่างประเทศได้มีการฟ้องร้องผู้ที่ละเมิดเงื่อนไขใน CC และได้รับชัยชนะจำนวนหลายคดี

ข้อมูลเพิ่มเติมดูได้จาก

เอกสารชิ้นนี้บน Google Docs