หลังจากที่รัฐบาลได้ประกาศทำโครงการคอมพิวเตอร์เอื้ออาทร ทำให้เกิดผลกระทบต่อวงการคอมพิวเตอร์เมืองไทยเป็นอย่างมาก ทั้งผู้ขาย และผู้ใช้ ทั้งในประเด็นเรื่องราคาและผลกระทบต่อผู้ขายรายย่อยแล้ว อีกประเด็นที่น่าสนใจ ในคอมพิวเตอร์เอื้ออาทรนั่นคือ ระบบปฏิบัติการที่ใช้นั้นเป็นลินิกซ์ ครับ เพราะเหตุผลทางด้านราคา ที่ลดต้นทุนไปเครื่องละหลายพันบาท

แต่ก็ต้องยอมรับว่า ถึงแม้ลินิกซ์จะมีผู้ใช้เพิ่มขึ้นเป็นจำนวนมากในช่วงหลังๆ นี้ก็ตาม แต่ถ้าเทียบเป็นสัดส่วนแล้ว ผู้ใช้ลินิกซ์ในเมืองไทย ยังคิดเป็นอัตราส่วนน้อยมาก และยังจำกัดวงอยู่ในหมู่ผู้เชี่ยวชาญทางคอมพิวเตอร์มากกว่า ดังนั้น เมื่อผู้ใช้คอมพิวเตอร์เอื้ออาทร ซึ่งเป็นผู้ใช้หน้าใหม่ บางคนเพิ่งจะมีคอมพิวเตอร์เครื่องแรก จำเป็นต้องใช้ลินิกซ์เป็นระบบปฏิบัติการ ก็ย่อมจะต้องเหนื่อยในการปรับตัวแน่นอน เรามาเตรียมปรับตัวกับชีวิตบนลินิกซ์กันก่อนดีกว่า (ในที่นี้จะยึดลินิกซ์ทะเล 5.0 เป็นมาตรฐานนะครับ เพราะเป็นรุ่นที่ใช้ในคอมพิวเตอร์เอื้ออาทรพอดี)

เมื่อหันมาใช้ลินิกซ์ ก่อนอื่นก็ต้องทำใจก่อนว่า ซอพท์แวร์เดิมๆ ที่เราเคยใช้กันอยู่ทุกวันบนวินโดว์นั้นอาจไม่มีบนลินิกซ์ วิธีการแก้ไขปัญหาก็คือ เราจะใช้โปรแกรมตัวอื่นที่คล้ายๆ กันแทน ดังนั้นอาจจะเกิดปัญหาว่า “ปุ่มนี้หายไปอยู่ตรงไหน” หรือ “จะแก้ไขข้อมูลตรงจุดนี้จะทำยังไง” เพื่อลดปัญหาด้านความคุ้นเคย เรามาดูโปรแกรมเป็นประเภทๆ ไปครับ

ประเภทแรกเลยคือ เว็บบราวเซอร์ หรือ โปรแกรมเล่นเน็ต ในลินิกซ์ทะเล 5.0 (และลินิกซ์เกือบทุกตัวในโลก) นั้นเลือกใช้โปรแกรม โมซิลล่า (Mozilla) เป็นหลัก การทำงานก็ไม่ต่างกับอินเทอร์เนต เอ็กพลอเรอร์มากนัก เพราะบราวเซอร์เป็นโปรแกรมที่ใช้งานได้ค่อนข้างง่าย แถมใครเคยใช้บราวเซอร์สมัย Netscape มาก็แทบจะใช้ได้ทันที เพราะ Mozilla นั้นสืบเชื้อสาย รูปแบบการทำงาน หน้าตา มาจาก Netscape โดยตรง ที่สำคัญคือ Mozilla ทำงานได้บนวินโดว์ด้วย เราสามารถไปดาวน์โหลด Mozilla มาซ้อมมือเล่นๆ บนวินโดว์ก่อนได้ โดยไปดาวน์โหลดมาจาก http://www.mozilla.org รุ่นล่าสุดคือ 1.3 และ 1.4 Beta ครับ

ตัวต่อมาเป็นตัวสำคัญ นั่นคือ ชุดโปรแกรมออฟฟิศ ลินิกซ์ทะเลได้เลือกใช้ ออฟฟิศทะเล (OfficeTLE) ซึ่งสามารถทำงานแทนไมโครซอพท์ออฟฟิศได้เป็นอย่างดี ออฟฟิศทะเลประกอบด้วย 3 โปรแกรมย่อย คือ พิมพ์งาน, ทำตารางคำนวณ และทำงานนำเสนอ ก็เทียบเท่ากับ Word, Excel และ Powerpoint เลยครับ ออฟฟิศทะเลสามารถเปิดอ่านและแก้ไขไฟล์จากไมโครซอพท์ออฟฟิศได้เป็นอย่างดี การแสดงผลภาษาไทย ปัญหาสระลอย ตัดคำก็ถูกแก้จนทำงานได้เรียบร้อย (ต้นฉบับนี้ก์เขียนด้วย ออฟฟิศทะเล บน ลินิกซ์ทะเล นะครับ)

จุดที่ยากจะไปอยู่ในส่วนของหน้าตา ที่ปุ่มบางปุ่มอาจจะอยู่คนละที่กับไมโครซอพท์ออฟฟิศไปบ้าง ดังนั้นถ้าจำเป็นต้องใช้งานชุดออฟฟิศอย่างจริงจังแล้วล่ะก็ แนะนำว่าไปดาวน์โหลดออฟฟิศทะเลมาลองเล่นก่อนได้ ที่ http://www.opentle.org/officetle บางท่านอาจจะเคยได้ยินชื่อ ปลาดาว (http://www.pladao.org) ก็ใช้ได้เหมือนกันครับ เพราะสองตัวนี้มีต้นกำเนิดมาจากโปรแกรม OpenOffice.org เหมือนกัน เพียงแต่อยู่เมืองไทยมี 2 ยี่ห้อเท่านั้น เลือกใช้ตัวไหนก็ได้แล้วแต่ชอบครับ เพียงแต่ในลินิกซ์ทะเลนั้นได้ให้ออฟฟิศทะเลมาเท่านั้นเอง ยิ่งเดี๋ยวนี้มีหนังสือแนะนำการใช้งานออกมาเยอะพอสมควร ถ้ามีปัญหาก็มีแหล่งอ้างอิงเป็นภาษาไทย ก็ไม่ลำบากเท่าไรแล้ว

ในชุดโปรแกรมที่ทำงานเกี่ยวกับอินเทอร์เนต ถ้าต้องการต่อโทรศัพท์นั้นจะใช้โปรแกรม KPPP (ชื่อภาษาไทย คือ เครื่องมือหมุนเชื่อมต่ออินเทอร์เนต ยาวจังแฮะ) การทำงานก็ไม่มีอะไรมาก แค่เราสร้างบัญชีใหม่ขึ้นมา กำหนดเบอร์โทรศัพท์ลงไป แล้วกด “เชื่อมต่อ” ก็จะต่อโทรศัพท์เหมือนกับ Dial-up Networking บนวินโดว์ ส่วนขา chat ทั้ง ICQ และ MSN เมื่อย้ายมาอยู่บนลินิกซ์ ก็มีโปรแกรมคุยทั้ง ICQ และ MSN ให้พร้อม บนทะเลนั้นใช้โปรแกรม SIM สำหรับ ICQ ไอคอนเป็นรูปดอกไม้แบบเดียวกันหาไม่ยาก ส่วน MSN นั้นใช้โปรแกรม Kmess ไอคอนเป็นรูปนกสีเขียว ทั้งสองตัวก็ทำได้ทุกอย่างเทียบเท่ากับตัวจริงบนวินโดว์ เช่น คุย ส่งไฟล์ ส่ง SMS ก็ได้ด้วย หน้าตาก็ไม่ต่างกันมากนักครับผม

ในโปรแกรมด้านความบันเทิง ถ้าเป็นโปรแกรมดูรูปภาพแบบเดียวกับ ACDSee จะใช้โปรแกรม gThumb ซึ่งเรียกได้ว่า ลอก ACDSee มาเลยครับ ใช้ได้คล่องมือแน่นอน อาจจะต่างกันแค่ปุ่มลัดบนคีย์บอร์ดบางปุ่มอาจจะใช้ด้วยกันไม่ได้แค่นั้น ส่วนโปรแกรมฟังเพลง แบบเดียวกับวินแอมป์ บนลินิกซ์จะใช้ XMMS ที่หน้าตาเหมือนวินแอมป์เปี๊ยบ ใครชอบใช้สกินตัวไหนบนวินแอมป์ พอมาอยู่บน XMMS ก็ใช้ด้วยกันได้ด้วย ฟังเพลง MP3 และ OGG ได้สบาย โปรแกรมดูหนังบนทะเลคือ Xine ซึ่งหน้าตาก็คล้ายกับ PowerDVD เหมือนกัน

รายชื่อโปรแกรมที่กล่าวมาข้างบน เป็นโปรแกรมที่หาได้บนวินโดว์ ซึ่งสามารถดาวน์โหลดมาลองซ้อมมือเล่นก่อนได้ หรือว่า หน้าตาของโปรแกรมคล้ายๆ กับบนวินโดว์ ไปมั่วๆ ซักพักก็ใช้งานได้ไม่ยากนัก แต่ก็ยังมีโปรแกรมบางประเภทที่เฉพาะทางหน่อยบนวินโดว์ แต่บนลินิกซ์ ยังไม่มี หรือ ใช้งานได้ไม่ดีเท่าที่ควรครับ อย่างเช่น โปรแกรมตระกูลทำบัญชี ซึ่งโปรแกรมประเภทที่คำนวณระบบภาษีเมืองไทยได้นั้นยังไม่มี อีกตัวนึงคือโปรแกรมฐานข้อมูลแบบ MS Access นั้น ก็ยังไม่มีตัวไหนที่ใช้งานได้ง่ายๆ โปรแกรมตกแต่งภาพแบบ Photoshop สามารถใช้ TheGIMP แทนได้ (มีรุ่นบนวินโดว์ด้วย) แต่หน้าตาของมันอาจจะซับซ้อนไปบ้าง ประเภทสุดท้ายก์คือ เกมครับ เกมฮิตๆ บนวินโดว์เกือบทั้งหมด เล่นบนลินิกซ์ไม่ได้ หรือได้แต่ลำบาก โปรแกรมประเภทเหล่านี้ เราก็คงต้องทำใจกันหน่อย

ข้อสรุปในตอนที่ 1 นี้ก็คือ โปรแกรมที่ใช้ในชีวิตประจำวันทั่วไปบนลินิกซ์นั้น หน้าตาและการทำงานคล้ายๆ กับวินโดว์ สามารถทำใช้แทนกันได้ เพียงแต่อาจจะไม่ค่อยคุ้น ดังนั้นใช้ช่วงว่างๆ นี้ก่อนที่จะหันมาใช้งานลินิกซ์กัน (ก็คอมเอื้ออาทรยังแค่จอง ยังไม่ได้เครื่องนี่นา) น่าจะไปลองหาโปรแกรมบางตัวที่มีบนวินโดว์ด้วย มาลองเล่นดูให้เคยมือซะก่อน แล้วมาต่อกันตอนหน้าครับ