จุดเด่นหนึ่งของลินิกซ์ในด้านเดสก์ทอป คือ เราสามารถเลือกใช้ระบบจัดการเดสก์ทอป (บนลินิกซ์เรียกว่า Desktop Environment) ที่ชอบได้อย่างอิสระ เนื่องจากว่า ส่วนติดต่อกับผู้ใช้ (ในที่นี้ก็คือ Desktop Environment) กับ ตัวระบบปฏิบัติการ (ตัวเคอร์เนลลินิกซ์) นั้นแยกจากกันโดยสถาปัตยกรรมอยู่แล้ว ต่างจากวินโดว์หรือแมคอินทอช ที่ทั้งสองส่วนนี้ผูกติดกันไว้ ระบบเดสก์ทอปดังๆ บนลินิกซ์ที่เราใช้กันอยู่ทุกวันนี้ มีอยู่ 2 ตัว คือ KDE (Kool Desktop Environment) กับ GNOME (Gnu Network Object Model Environment)



แรกเริ่มเดิมทีนั้น โครงการ KDE เกิดขึ้นก่อน โดยมีพื้นฐานมาจากไลบรารี Qt ของบริษัท Troll Tech ประเทศนอรเวย์ แต่ลิขสิทธิ์ของ Qt ในเวอร์ชันแรกๆ นั้นไม่ได้เป็นโอเพ่นซอร์ส (แต่ตัว KDE เอง นั้นโอเพ่นซอร์สตั้งแต่แรกนะครับ) เพราะบริษัท Troll Tech นั้นหวังจะหารายได้จากค่าลิขสิทธิ์ส่วนนี้ด้วย ทำให้มีนักพัฒนาบางส่วนที่ต้องการสิ่งที่เป็นโอเพ่นซอร์สจริงๆ จึงได้พัฒนา GNOME ขึ้นมาเป็นอีกทางเลือกหนึ่ง ในภายหลัง บริษัท Troll Tech ได้เปลี่ยนแปลงลิขสิทธิ์ของ Qt ให้เหมาะสมกับโอเพ่นซอร์สมากขึ้น แต่นักพัฒนาของทั้งโครงการ GNOME และ KDE ก็ยังพัฒนางานของตัวเองต่อไปเช่นเดิม โดยไม่มีแนวโน้มว่า ทั้งคู่จะรวมตัวกันได้ หรือตัวใดตัวหนึ่งจะเสื่อมความนิยมลงจนเลิกไป เวอร์ชันล่าสุด KDE คือ 3.1 ส่วน GNOME นั้นเพิ่งจะออกเวอร์ชันล่าสุดคือ 2.4 มาเมื่อเดือนที่แล้ว คงต้องใช้เวลาอีกซักพักที่ลินิกซ์ยี่ห้อต่างๆ จะนำไปใช้งาน วันนี้เราจะมาดูกันว่า มีอะไรใหม่บ้างใน GNOME 2.4 ครับ

GNOME Human Interface Guideline

ชื่อเต็มๆ ของ GNOME 2.4 คือ GNOME 2.4 Desktop & Development Platform ที่มีคำว่า Platform อยู่ในชื่อด้วย หมายความว่า GNOME นั้นเป็นระบบที่สมบูรณ์สำหรับการทำงานบนเดสก์ทอป ไม่ใช่มีแต่ตัวจัดการเดสก์ทอปเพียงอย่างเดียว แต่ยังมีโปรแกรมต่างๆ ที่จำเป็นต่อการใช้งานทั่วๆ ไปบนเดสก์ทอปมาให้ด้วย เช่น เว็บบราวเซอร์ หรือ โปรแกรมจดบันทึกแบบโน้ตแพด สิ่งที่เป็นฟีเจอร์หลักๆ ของ GNOME 2.4 เลยคือหน้าตาโดยภาพรวมของมันนั้น “เป็นมิตร” กับผู้ใช้มากขึ้น เดิมทีนั้นอินเทอร์เฟซของโปรแกรมต่างๆ บน GNOME มักจะมั่วๆ โปรแกรมใครโปรแกรมมัน จุดที่ใช้ตั้งค่าโปรแกรมนั้นก็แล้วแต่ผู้เขียนโปรแกรมจะกำหนดให้อยู่ที่ไหน ทำให้เรามักจะเกิดอาการหาฟีเจอร์บางอย่างไม่เจออยู่เสมอ ในเวอร์ชัน 2.4 นี้โปรแกรมต่างๆ ได้ถูกจัดระเบียบเสียใหม่ ให้มีหน้าตาสม่ำเสมอขึ้น โดยอิงจากมาตรฐาน GNOME Human Interface Guideline (HIG) ซึ่งสนับสนุนโดยบริษัทซันไมโครซิสเต็ม เพื่อให้อินเทอร์เฟซของ GNOME ดูดีและใช้งานง่าย แถมยังมีคุณสมบัติพิเศษสำหรับผู้พิการ เช่น คีย์บอร์ดบนหน้าจอ หรือแว่นขยายหน้าจอ แบบเดียวกับของวินโดว์



ไอคอนแบบ SVG

คุณสมบัติใหม่อีกอย่างหนึ่งของ 2.4 คือ ไอคอนบนเดสก์ทอป เปลี่ยนมาใช้ไฟล์แบบ SVG (Scalable Vector Graphic) จากที่เคยใช้เป็น PNG ไฟล์ SVG นั้นเป็นการเก็บข้อมูลภาพเป็นแบบเวคเตอร์แทนที่จะเป็นบิทแมปเหมือนกับ GIF หรือ PNG ถ้ายกตัวอย่างให้เห็นภาพ สมมติว่าเรามีสี่เหลี่ยมอยู่หนึ่งภาพ ถ้าเก็บภาพนี้เป็นบิทแมป เราจะเก็บข้อมูลสีจุดต่อจุดจนครบทุกจุดที่ต่อกันเป็นรูป แต่ถ้าเป็นเวคเตอร์นั้น เราจะเก็บเป็นสมการว่า สี่เหลี่ยมเกิดจากเส้นสี่เส้น ลากจากจุดนี้ไปยังจุดอื่นๆ เมื่อทำการแสดงผลบนจอภาพ ภาพแบบ SVG นั้นจะถูกคำนวณแล้ววาดลงหน้าจอใหม่ทุกครั้ง ทำให้ความคมชัดของภาพนั้นจะคงเดิม ไม่ว่าภาพจะถูกย่อหรือขยาย แต่ถ้าเป็นบิทแมปนั้นเราจะเห็นภาพแตกเป็นเม็ดๆ แทน ไฟล์ SVG นั้นเก็บข้อมูลแบบ XML และเป็นมาตรฐานของ W3C

เว็บบราวเซอร์ Epiphany

อีกอย่างหนึ่งที่เห็นการเปลี่ยนแปลงได้ชัดคือ โปรแกรมใหม่ๆ ที่เพิ่มเข้ามาในเวอร์ชันนี้ ปกติแล้วลินิกซ์เกือบทุกค่ายเลือกใช้เว็บบราวเซอร์ Mozilla แต่ว่า Mozilla นั้นพัฒนาขึ้นมาจากไลบรารี XPFE ของตัวเอง ส่วนโปรแกรมต่างๆของ GNOME ใช้ไลบรารี GTK+ ทำให้ยากต่อการปรับแต่งให้หน้าตาของโปรแกรมนั้นเป็นแนวทางเดียวกัน เลยมีความพยายามที่จะนำเอาเอ็นจินแสดงผลเว็บเพจ Gecko ของ Mozilla มาใช้กับ GTK+ และผลของความพยายามนี้คือ เว็บบราวเซอร์อย่างเป็นทางการของ GNOME ชื่อ Epiphany ที่มีฟีเจอร์ต่างๆ เหมือนกับ Mozilla เช่น แท็บ หรือตัวจัดการคุกกี้ แถมยังใช้งานง่ายและเข้ากับโปรแกรมอื่นๆ ของ GNOME ได้



ฟีเจอร์อื่นๆ

ในวินโดว์เวอร์ชันหลังๆ เราสามารถจะเล่นไฟล์เพลง หรือวิดีโอจากตัว Explorer ได้โดยตรงโดยไม่ต้องมีโปรแกรมช่วย บน GNOME 2.4 นั้นมีการพัฒนาในส่วนนี้เช่นกัน หัวใจหลักอยู่ที่ระบบ Gstreamer ที่สนับสนุนให้เล่นไฟล์มัลติมีเดียนานาชนิดผ่าน File Manager ของ GNOME ที่ชื่อว่า Nautilus ตัว Nautilus เองในเวอร์ชันใหม่นี้ได้เพิ่มฟีเจอร์การเขียนแผ่นซีดีในตัว โดยไม่ต้องลงโปรแกรมเพิ่ม คุณสมบัติใหม่ที่สำคัญอีกอย่างคือ GNOME 2.4 ได้เพิ่มการแสดงผลภาษาต่างๆ อีกมากผ่านระบบแสดงภาษาชื่อ Pango ทำให้เราสามารถแสดงตัวอักษรหลายภาษา เช่น ไทย กับ ญี่ปุ่น ได้ในหน้าจอเดียวกัน แถมยังแสดงภาษาตระกูลฮีบรูว์ที่อ่านจากขวามาซ้ายได้อีกด้วย