Transitional Justice

เมื่อวานหยิบ ฟ้าเดียวกัน ฉบับไฟแดง ซึ่งมีสกู๊ปประจำฉบับเกี่ยวกับ "ความยุติธรรมในระยะเปลี่ยนผ่าน" (transitional justice หมายถึงกระบวนการไต่สวนหลังมีเหตุการณ์ปะทะจนขั้วอำนาจเก่าต้องลงจากอำนาจ)

บทความที่น่าสนใจคืองานของ อ. ประจักษ์ ก้องกีรติ อ่านได้จากประชาไท ความยุติธรรมในระยะเปลี่ยนผ่าน: เมื่อโลกไม่หันหลังให้โศกนาฏกรรม อ่านจบแล้วมาจดโน้ตไว้หน่อย

ภารกิจของ "ความยุติธรรมในระยะเปลี่ยนผ่าน" มี 4 ประการ ได้แก่

1. การสืบสวนสอบสวน ดำเนินคดี และลงโทษผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการกระทำผิด
2. การเปิดเผยความจริงให้เหยื่อ ครอบครัวของเหยื่อ และสังคมโดยรวมทราบเกี่ยวกับรายละเอียดและสาเหตุของเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นอย่างเที่ยงตรง
3. การให้ความช่วยเหลือที่เป็นการเยียวยาและชดเชยให้กับเหยื่ออย่างเหมาะสม
4. การคัดกรองเจ้าหน้าที่รัฐที่มีประวัติเลวร้ายในการละเมิดสิทธิมนุษยชนออกจากหน่วยงานของรัฐ และทำการปฏิรูปหน่วยงานความมั่นคงให้ปฏิบัติหน้าที่โดยเคารพหลักสิทธิมนุษยชน

ซึ่งโมเดลของแต่ละประเทศก็ต่างกันไปว่าจะให้น้ำหนักกับอะไรบ้าง ประเทศที่มีปัญหาเรื่องเปลี่ยนผ่าน regime ที่โหดร้ายอย่างคอมมิวนิสต์ในยุโรปตะวันออก เผด็จการทหารในอเมริกาใต้ และการเหยียดผิวในแอฟริกาใต้ เป็นตัวอย่างที่ดีของ transitional justice (ทั้งที่สำเร็จและไม่สำเร็จ)

ประเด็นที่น่าสนใจคือ transitional justice ของแอฟริกาใต้ ซึ่งเน้น "กระบวนการการคัดเลือก" คณะกรรมการสอบสวนหาความจริง (Truth and Reconciliation Commission) ทำให้ตัวคณะกรรมการได้รับการยอมรับจากสังคม และมีอำนาจในการสอบสวนมากขึ้นมาก

อีกประเด็นที่น่าสนใจแต่อาจไม่เกี่ยวเท่าไรคือกรณีของชิลี ซึ่งกระบวนการยุติธรรมในระยะเปลี่ยนผ่านไม่สามารถเอาผิดอดีต ปธน. ปิโนเชต์ได้ จนต้องใช้ "ตุลาการภิวัฒน์" ภาคอินเตอร์คือ ศาลสเปน+ตำรวจอังกฤษ เข้าช่วยจับกุมปิโนเชต์ในอังกฤษ (แต่ปล่อยตัวในภายหลัง) ซึ่งถือเป็น international justice หรือ "ความยุติธรรมระหว่างชาติ" ที่เป็นกรณีแยกกันไป (ใน ฟดก. ฉบับนี้มีเรื่องของชิลีและอาร์เจนตินาเป็นอีกบทความแยกต่างหาก)