American History 1865-1945

ตอนที่อ่าน Decision Points ผมพบปัญหาอยู่บ้างว่าไม่รู้ประวัติศาสตร์อเมริกัน เลยไม่เข้าใจบริบททางประวัติศาสตร์หลายๆ อย่างที่หนังสือเอ่ยถึง (จริงๆ ก็พอรู้บ้างแต่ก็เฉพาะช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่สองเป็นต้นมา ซึ่งถือเป็นยุคใหม่ของอเมริกาแล้ว)

ทางแก้ก็คือขอให้ชาวบ้านยืมหนังสือประวัติศาสตร์อเมริกามาจากห้องสมุดให้หน่อย และแล้วก็ได้เล่มนี้มา ประวัติศาสตร์สหรัฐอเมริกา ค.ศ. 1865-1945 ยุคหลังสงครามกลางเมือง-สงครามโลกครั้งที่สอง โดย ศ. สมร นิติทัณฑ์ประภาศ

เท่าที่ศึกษามา ประวัติศาสตร์อเมริกาถูกขับเคลื่อนด้วย "สงคราม" ถ้าให้แบ่งยุคใหญ่ๆ ก็จะแบ่งด้วยสงครามหลักๆ ดังนี้ (ผมแบ่งเองนะ)

• ก่อนหน้านั้น-ค.ศ. 1776 ยุคอาณานิคม จนถึงการประกาศอิสรภาพ
• ค.ศ. 1776-1865 นับจากคำประกาศเอกราช สงครามกับอังกฤษ ก่อสร้างประเทศ และจบด้วยสงครามกลางเมือง
• ค.ศ. 1865-1918 นับจากสงครามกลางเมืองยุติ บูรณะประเทศ จนถึงสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง
• ค.ศ. 1918-1945 นับจากสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง ผ่านช่วงฟองสบู่แตกและฟื้นฟู จนถึงสงครามโลกครั้งที่สอง
• ค.ศ. 1945-1991 นับจากสงครามโลกครั้งที่สอง โลกสองขั้ว จนถึงการยุติสงครามเย็น
• ค.ศ. 1991-ปัจจุบัน นับจากสงครามเย็นสิ้นสุด โลกขั้วเดี่ยว มาจนถึงปัจจุบัน

หนังสือเล่มนี้จับความยุคที่ 2 และ 3 คือจากสงครามกลางเมืองถึงสงครามโลกครั้งที่สอง กินเวลา 80 ปีพอดี ช่วงเวลานี้คือช่วงที่สหรัฐเริ่มเคลียร์ปัญหาแตกแยกภายใน และทะยานขึ้นมาเป็นมหาอำนาจของโลกหลังสิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่สอง

แบ่งเป็นยุคย่อยๆ ได้ดังนี้

ค.ศ. 1865-1898

หลังจากลินคอล์นชนะสงครามกลางเมือง อเมริกาก็กลับมารวมเป็นหนึ่ง เรื่องเหมือนจะง่ายแต่ไม่ง่าย เพราะฝ่ายที่แพ้ก็ระแวง ฝ่ายที่ชนะก็ไม่อยากแชร์ทรัพยากรให้ อเมริกาตอนนี้แบ่งเป็น 3 ฝ่ายคือ

• คนขาวที่สนับสนุนให้คนดำมีสิทธิเท่าเทียม หรือฝ่ายเหนือ สนับสนุนพรรครีพับลิกัน
• คนขาวที่ต้องการให้คนดำเป็นทาส หรือฝ่ายใต้ สนับสนุนพรรคเดโมแครต
• คนดำ ส่วนมากสนับสนุนพรรครีพับลิกัน เพราะเป็นพรรคของลินคอล์น

ช่วงนี้ อเมริกาต้องบูรณะประเทศที่บอบช้ำจากสงครามกลางเมือง และเริ่มขยายอาณาเขตไปยังภาคกลางของประเทศที่ยังรกร้างอยู่ การตื่นทอง การขยายเส้นทางรถไฟ การกดดันอินเดียนแดง เกิดขึ้นในช่วงนี้

ค.ศ. 1898-1918

หลังจากประเทศเริ่มฟื้นฟูกลับมาดีแล้ว อเมริกาก็เริ่มปฏิวัติอุตสาหกรรม เศรษฐีใหญ่ของโลกไม่ว่าจะเป็นตระกูลร็อกกี้เฟลเลอร์ เมลอน มอร์แกน เกิดขึ้นในช่วงนี้จากการผูกขาดอุตสาหกรรมใหม่ๆ

นอกจากนี้อเมริกายังขยายอิทธิพลออกไปยังหมู่เกาะต่างๆ ทั้งสองมหาสมุทร ผนวกฮาวาย ซื้ออลาสกา ล่าฟิลิปปินส์กับคิวบาเมืองขึ้น สร้างคลองปานามา เกิดขึ้นในช่วงนี้

ช่วงนี้เป็นช่วงที่อเมริกาปฏิรูปภายในเยอะมาก ทำให้เป็นฐานแห่งอำนาจในยุคต่อๆ มา แถมช่วงนี้ยังโชคดีที่ได้ประธานาธิบดีเก่งๆ ติดต่อกันหลายคน โดยเฉพาะช่วงปี 1901-1921 เริ่มจากธีโอดอร์ รุสเวลท์, วิลเลียม ทัฟท์, วูดโรว์ วิลสัน

ยุคนี้อเมริกาเน้นความมั่งคั่งอย่างเดียว ไม่ยุ่งกิจการในประเทศมหาอำนาจอื่นๆ โดยเฉพาะในยุโรป พอยุโรปเกิดฮึ่มๆ กันจนเป็นสงครามโลกครั้งที่ 1 ตอนแรกอเมริกาก็ไม่อยากยุ่ง แต่สุดท้ายก็เลี่ยงไม่ได้

ค.ศ. 1918-1928

ประธานาธิบดีวู้ดโรว วิลสัน จัดการเรื่องสงครามได้ดี แต่พอชนะแล้วกลับไม่เก่งการทูต เลยทำให้แรงกดดันระหว่างมหาอำนาจในยุโรปไม่นิ่ง และในประเทศเองก็ไม่ได้รับการยอมรับ จนต้องตกกระป๋องไป

ช่วงนี้พรรครีพับลิกันเลยกลับมาครองอำนาจยาว อเมริกากลับมาพัฒนาอุตสาหกรรมอีกครั้ง เริ่มมีอุตสาหกรรมใหม่ๆ อย่างรถยนต์ การบิน ภาพยนตร์ เข้ามา

ส่วนประเด็นด้านสังคมก็เกิดการแบ่งแยกระหว่างผิวอีกครั้ง เพราะคนดำไปร่วมรบมาและรู้แล้วว่า "การถูกปฏิบัติอย่างเท่าเทียม" มีรสชาติอย่างไร ส่วนสมาคม Ku Klux Klan ก็เกิดขึ้นในช่วงนี้

ช่วง ค.ศ. 1920 เป็นต้นมา อเมริกาเกิดฟองสบู่ขาขึ้น ทุกอย่างสะดวกสบาย มั่งคั่ง หนุ่มสาวสมัยใหม่เลิกเคร่งเครียดเรื่องศาสนา เน้นสนุกสนานในชีวิตมากขึ้น (พวกกระโปรงสั้น ผมบ็อบ เกิดขึ้นช่วงนี้) จนกระทั่งฟองสบู่แตกในปี 1929

ค.ศ. 1929-1941

ฟองสบู่แตกทำให้เกิด Great Depression คนกลับมาประหยัดมัธยัสถ์ แต่ประธานาธิบดีฮูเวอร์กลับแก้ปัญหาเศรษฐกิจไม่ได้ ขั้วเลยพลิกกลับมาที่ประธานาธิบดีแฟรงคลิน รุสเวลท์ แห่งเดโมแครต แล้วก็ลากยาว 12 ปีจนตายคาเก้าอี้เลย

ต้องถือว่ารุสเวลท์เป็น ปธน. ที่เก่งมากคือแก้ปัญหาเศรษฐกิจตกต่ำได้ (ด้วยโมเดลแบบ Kaynes คือใช้การลงทุนภาครัฐ ซึ่งรัฐบาลโอบามากำลังทำตามอย่าง) และนำประเทศฝ่าสงครามโลกซึ่งเป็นภัยคุกคามสูงสุดที่อเมริกาเคยเจอมาได้

สรุป

อ่านหนังสือเล่มนี้แล้วสรุปสาระสั้นๆ ได้ว่า

• อเมริกาหลังสงครามกลางเมืองมั่วมาก ทะเลาะกันเละเทะ ผูกขาดการค้า ล่าอินเดียแดง เหยียดคนดำ ฯลฯ เหมือนเมืองไทยสมัยนี้ กว่าจะลงตัวก็ใช้เวลาหลายสิบปี
• อเมริกาโชคดีที่ได้แผ่นดินว่างๆ ทรัพยากรเยอะ แถมอยู่ห่างจากยุโรปเลยลอยตัวจากความขัดแย้ง
• อเมริกาช่วงนี้ถูกปกครองโดยพรรครีพับลิกันเกือบตลอด มีเดโมแครตเว้นเป็นช่วงสั้นๆ เท่านั้น (แต่ช่วงสงครามโลกสองครั้ง ดันเป็นเดโมแครตทั้งคู่)
• รัฐสภาอเมริกา มีอำนาจเหนือประธานาธิบดีมาก ประธานาธิบดีทำอะไรไม่ค่อยได้ จนต้องใช้แรงขับดันภายนอกคือสงครามโลกและวิกฤตเศรษฐกิจ สภาถึงยอมประธานาธิบดี

ผู้เขียนหนังสือเล่มนี้คือ ศ. สมร นิติทัณฑ์ประภาศ สุดยอดมาก นอกจากจะเขียนประวัติศาสตร์ได้ละเอียด หาข้อมูลประกอบเพียบ ยังสามารถ "วิเคราะห์" เหตุและผล จุดอ่อนจุดแข็งของการปกครองแต่ละช่วงได้เป็นอย่างดี คารวะหมดใจครับ

ออฟฟิศผมอ่านเล่มนี้จบกันไป 3 คนแล้ว คนที่ 4 กำลังจะเริ่มอ่าน ของเค้าดีจริงๆ