Liberalize the Wireless Network

ข่าวที่น่าสนใจมากๆ ในวันนี้คือ Wi-Fi Alliance เปิดตัวมาตรฐาน Wi-Fi Direct เพื่อการเชื่อมต่อระหว่างอุปกรณ์โดยตรง

เล่าก่อนว่าในฐานะที่สนใจทั้งด้านเทคโนโลยี และ regulation รวมถึงเข้าร่วมงานประชุมด้านการสื่อสารหลายครั้งในช่วงหลังๆ ผมเห็น แนวทางที่สวนกัน ระหว่างโลกของ broadcast กับ telecom แบบไร้สาย

• โลกของ broadcast ไปในทิศทาง "กระจายศูนย์" มากขึ้น ตัวอย่างที่ชัดเจนที่สุดคือวิทยุชุมชน
• โลกของ telecom ไปในทิศทาง "รวมศูนย์" มากขึ้น บริษัทเจ้าของเครือข่ายมือถือต้องเป็นกลุ่มทุนขนาดยักษ์ มีไม่กี่แห่ง ควบรวมกันไปเรื่อยๆ ทิศทางของโลก telecom นั้นน่ากลัวมาก เพราะ "อำนาจในการต่อรอง" จะเข้าไปอยู่กับบริษัทเจ้าของเครือข่ายมากขึ้นเรื่อยๆ ถ้าเป็นต่างประเทศคงต้องยกกรณีของ net neutrality ที่ผู้บริโภคมีอำนาจต่อรองน้อยมาก

ถ้าเป็นเมืองไทยก็เป็นเรื่องบล็อคเว็บ ซึ่ง ISP/เจ้าของเครือข่ายไม่กี่แห่ง ร่วมมือกันบล็อค คนไทยทั้งประเทศก็ทำอะไรไม่ได้ (นี่ยังไม่รวมเรื่อง IIG ซึ่งมีบริษัทจำนวนน้อยกว่านั้นอีก)

เหตุผลที่เป็นเช่นนี้ คงเป็นเรื่องสถาปัตยกรรมของอินเทอร์เน็ตที่ "วิ่งเข้าศูนย์กลาง" อยากแชทกับเพื่อนบ้านข้างๆ ทราฟฟิกต้องวิ่งไปยังเซิร์ฟเวอร์ของ Microsoft/Google/Skype ก่อน

หมายเหตุ: ส่วนเหตุผลที่โลกของ broadcast กับ telecom มีแนวโน้มที่ต่างกัน คงเป็นเพราะธรรมชาติของการสื่อสารแบบ one-way อย่าง broadcast นั้นต่างกับ two-way แบบ telecom แบบแรกไม่ต้องการการต่อกลับ เลยไม่มีห่วงเรื่อง range มากเท่าแบบหลัง)

อาการ "รวมศูนย์" เป็นเรื่องที่น่ากลัวมาก ทุกวันนี้การสื่อสารแบบไร้สายของเราขึ้นกับ cellular network ซึ่งเป็น single point of failure มากๆ ราชประสงค์ตัดสัญญาณมือถือ คนเสื้อแดงก็จบเห่ หรือกรณีล่าสุด น้ำท่วมเสา cellular ก็จบอีกเหมือนกัน

ฮีโร่สำหรับสถานการณ์เหล่านี้จึงเป็นคลื่นวิทยุ ซึ่งเป็นเทคโนโลยีการสื่อสารที่กระจายศูนย์มากกว่า ในสถานการณ์ฉุกเฉิน การสร้างเครือข่ายวิทยุเพื่อสื่อสารเป็นเรื่องที่ทำได้ง่าย ราคาถูก เสถียร ฯลฯ

แต่โลกทุกวันนี้ การสื่อสารผ่านวิทยุแบบ voice คงไม่พอแล้ว เราต้องการ data communication แบบกระจายศูนย์ด้วย ทำอย่างไรเราถึงจะใช้งานอินเทอร์เน็ตได้ ในสภาพที่ access point (ซึ่งต้องอาศัยไฟฟ้าและ fixed line) ไม่สามารถใช้งานได้

แนวคิดเรื่อง Femtocell ซึ่งเป็นการตั้งเสาสัญญาณมือถือเองในบ้าน ในแง่เทคโนโลยีอาจใช้แก้ปัญหาขาดแคลนสัญญาณมือถือได้ แต่ในแง่การกำกับดูแลคงมีปัญหา เพราะใช้ช่วงคลื่นที่ต้องขอใบอนุญาต สุดท้ายมันจะกลับไปรวมศูนย์ (ในเชิงกำกับดูแล) ที่ กทช. ของประเทศนั้นๆ อยู่ดี

แนวคิด Wi-Fi adhoc เป็นคำตอบหนึ่งที่เป็นไปได้ โครงการ OLPC เคยเสนอแนวทางนี้สำหรับเด็กในประเทศยากจนที่ไม่มีเน็ตเข้าถึงบ้าน ทางแก้ก็คง "ส่งต่อ" เน็ตจากโรงเรียนมาเป็นทอดๆ ผ่าน Wi-Fi adhoc ในเครื่อง OLPC ที่อยู่ในบ้านของเด็กๆ รอบโรงเรียน ส่วนความถี่ Wi-Fi ก็เป็นความถี่ที่ไม่ต้องขอใบอนุญาต เป็นการ "ลัด" ขั้นตอนของรัฐออกไป

Wi-Fi Direct ก็เป็นจิ๊กซออีกชิ้นที่ทำให้แนวคิด Wi-Fi adhoc ทำงานร่วมกันได้ดีขึ้น เป็นมาตรฐานมากขึ้น

ในสถานการณ์จริงเราคงต้องผสมผสานการสื่อสารหลายๆ แบบเข้าด้วยกัน ตรงไหนมี fixed line ได้ก็ใช้ ตรงไหนไม่มีแต่ใช้เครือข่ายมือถือได้ ก็อาจใช้อุปกรณ์พวก MyFi เข้าช่วย

ถ้าเราสามารถสร้างเครือข่ายชุมชนแบบ FON ที่ทุกคนสามารถแชร์ Wi-Fi กันได้ง่ายๆ โดยไม่ต้องมี fixed access point "รัฐ" ในโลกคงปั่นป่วนใช่เล่น เพราะมันจะเกิดเครือข่าย data แบบไร้สายที่กระจายศูนย์มาก ไม่มีศูนย์กลาง ทำลายไม่ได้

"อะไรนะ โดนบล็อคเว็บเหรอ ไม่ต้องห่วง เครือข่ายของเราต่อกันไปเรื่อยๆ ตอนนี้ออกต่างประเทศผ่านลาวได้แล้ว"