Balance of Regulation

อาทิตย์ที่แล้วไปนั่งฟังคุณสฤณีพูดถึง Framework of Regulation ของ Lessig ที่งานของ Thai Netizen ผมนั่งฟังก็ฟุ้งซ่านไปเรื่อยและเกิดไอเดีย จดเก็บไว้

ถ้ายังไม่รู้จัก Framework of Regulation ก็ลองอ่านบล็อกเก่าประกอบ

คือถ้าเรามองว่าการ "ควบคุม" หรือการ "จำกัดขอบเขต" ของประเด็นใดๆ ประกอบด้วยองค์ประกอบ 4 วิธีตามที่ Lessig ว่า (เพื่อตัดประเด็นการโต้แย้งในเรื่องว่าทฤษฎีของ Lessig นั้นใช้งานได้จริงแค่ไหน ติ๊ต่างว่า Lessig ถูกไปก่อน)

และถ้าเราให้คำจำกัดความของ "สังคมที่มั่นคง" (stable) ว่าระดับโดยรวมของการควบคุม (total level of regulation) ในสังคมนั้นๆ ต้องคงที่ (คือเป็นสังคมที่อยู่ไปกันยังไงก็อยู่ไปยังงั้น ควบคุมแทรกแซงกันเท่าเดิมไม่เคยเปลี่ยน ภาษารัฐศาสตร์ใช้คำว่า status quo - "keep the things the way they presently are")

ก็น่าจะพอเสนอได้ว่า เมื่อขาหนึ่งของ regulation ทั้งสี่ (หรือจะหลายๆ ขาก็ได้) เกิดการเปลี่ยนแปลง สังคมนั้นจะต้องปรับตัวเองให้ total level of regulation กลับมาเท่าเดิม (เพื่อรักษา status quo เอาไว้)

ส่วนสีแดงนี้คือข้อเสนอแบบมั่วๆ ของผมเอง ทีนี้เราจะเอาข้อเสนอนี้มาอธิบายปรากฎการณ์การควบคุม (ในที่นี้คือ regulate) "ภาพโป๊" บนอินเทอร์เน็ต (จริงๆ มันก็ควรจะอธิบาย any given topic ได้แต่ในกรณีนี้ขอใช้ภาพโป๊เพื่อความปลอดภัยของผู้เขียน)

ในสังคมยุค pre-internet เรามีวิธีควบคุม "ภาพโป๊" ดังนี้

• กฎหมายอาญา ห้ามจำหน่ายสิ่งพิมพ์หรือเนื้อหาอนาจาร
• กลไกตลาด หนังสือโป๊ราคาแพง หาซื้อได้ยาก
• บรรทัดฐานทางสังคม ซื้อหนังสือโป๊แล้วเดินถือเปิดเผยไม่ได้ ต้องใส่ถุงใส่ซอง
• code - ผมถือว่าวิธีการแจกจ่ายหนังสือโป๊ในทางกายภาพเป็น code ในแง่นี้ ดังนั้นมันจะถูกจำกัดว่าต้องเห็นตัวหนังสือแบบระยะใกล้เท่านั้น จึงจะเห็นภาพโป๊ตามที่ต้องการ (ไกลไปมองไม่เห็น เพื่อนยืมไปมองไม่เห็น) ถ้าเป็นวิดีโอหรือซีดีโป๊ ก็ต้องไปเช่ามาจากร้านวิดีโอ (เดินไป นั่งรถไป ต้องเอาไปคืนด้วยอีกรอบ) คัดลอกได้ลำบาก ซีร็อกส์แล้วไม่เหมือน อัดลงวิดีโอแล้วไม่ชัด เป็นต้น

พอมีอินเทอร์เน็ตเข้ามา สภาพการณ์บางอย่างได้เปลี่ยนไปจากเดิม

• code - จากหนังสือเป็นเล่มๆ เปลี่ยนมาเป็นไฟล์ ดาวน์โหลดได้ ก็อปปี้ได้ แชร์ไฟล์ได้ เปลี่ยนชื่อไฟล์เพื่อซ่อนได้ ฯลฯ
• กลไกตลาด - ภาพโป๊หาได้ฟรีแค่คลิก แบบเสียตังค์ก็ยังมีแต่ก็โดนกินตลาดไปด้วยคุณลักษณะของ code

สังคมจึงพยายาม (ย้ำว่าแค่ "พยายาม") ปรับตัวสู้กับการเปลี่ยนแปลงนี้ โดยใช้กระบวนการผ่านทางขาอื่นๆ ของ regulation ที่ยังใช้งานได้

• กฎหมาย - ที่ชัดเจนก็อย่างเช่น พรบ. คอม เป็นต้น แต่ผมคิดว่ารวมถึงการบังคับใช้กฎหมายให้เข้มข้นขึ้นด้วย เช่น จากเดิมไม่จับก็เริ่มจับ
• บรรทัดฐานสังคม - ระเบียบรัตน์และกระทรวงวัฒนธรรม น่าจะเป็นสัญลักษณ์ที่โดดเด่นของการโต้ตอบด้วยกระบวนการทางสังคมได้

ในกรณีของคลิปโป๊ (เป็นกรณีเฉพาะของภาพโป๊) เราก็จะเห็น "การกดดันทางสังคม" โดยการเอาดาราที่ภาพหลุด คลิปหลุด ออกไปมาร้องไห้ออกทีวีและบอกว่าจะไม่ทำอีกแล้ว ขอโทษแฟนๆ มา ณ ที่นี้ด้วย อีกต่อหนึ่ง

กลไกที่ใช้งานได้ง่ายที่สุดก็คือกฎหมาย ซึ่งรัฐถืออำนาจเต็ม ซึ่งจะต่างจากกลไกอื่นๆ อย่างโครงสร้างราคาหรือสถาปัตยกรรมทางเทคนิคที่รัฐควบคุมได้ลำบาก (อย่างไรก็ตามมันก็มี cost ที่ต้องใช้ในการสร้างกฎหมายอยู่ เช่น ต้องผ่านสภา มีประชาพิจารณ์ ฯลฯ เพียงแต่มันทำได้ง่ายกว่าอย่างอื่น)

และในบางครั้งก็ใช้กลกไลของตัว code เองนั่นล่ะมาตอบโต้กับ code ที่เปลี่ยนไป เช่น บล็อกเว็บโป๊ เป็นต้น

เมื่อสังคมปรับการ regulation โดยรวมให้เข้ามาอยู่ในระดับเดิมได้ สังคมนั้นก็จะกลับสู่สภาวะมั่นคง (stable) และก็รอปัจจัยผลักอันใหม่ที่จะเข้ามาสั่นคลอนต่อไป (ซึ่งมักจะมาจาก code หรือกลไกตลาด เพราะมันเปลี่ยนแปลงเร็วกว่า - ดูคำอธิบายของ Toffler ว่าจังหวะมันต่างกัน)

ปัญหาคือถ้าปรับไม่สำเร็จ สังคมนั้นจะเป็นอย่างไร? ต้องยอมลดความต้องการ regulate ในระดับเดิมลงมา? (เช่น เปลี่ยนทัศนคติว่าภาพโป๊เป็นเรื่องธรรมดา) อันนี้ผมก็ยังตอบไม่ได้