Next Generation Mobile War

ช่วงนี้สมรภูมิ smart phone กำลังสู้กันมันมาก ส่วนหนึ่งคงเป็นเพราะอยู่ในช่วง "ขาขึ้น" ของอุตสาหกรรมนี้ (ถ้าเอาทฤษฎี technology adoption lifecycle มาจับ ก็ต้องบอกว่าพ้นระยะ early adopter มาแล้ว กำลังเข้า early majority)

ถ้าใครตามเรื่องนี้หน่อยจะพบว่าผู้เล่นในตลาดมีค่อนข้างเยอะ (ซึ่งเป็นธรรมดาของอุตสาหกรรมที่กำลังรุ่ง ยังสู้กันไม่รู้แพ้ชนะ) เรื่องยอดนิยมในช่วงนี้เลยไม่มีเรื่องอื่นนอกจากการ "ฟันธง" ว่าใครจะรุ่งใครจะร่วง ขนาด TechCrunch ซึ่งกลายมาเป็นเว็บในดวงใจแห่งใหม่ของผม ยังจัดสัมมนา Mobile Web War กับเขาเลย (เรียกได้ว่าใครแพ้ชนะไม่สำคัญ กูเก็บค่าบัตรรวยก่อนละกัน)

จริงๆ แล้วผมเองก็เตรียมเกาะกระแสเรื่องนี้ไว้เหมือนกัน (ดูแผนภาพ Mobile Battlefront 2008 ที่วาดเอาไว้ประกอบการวิเคราะห์ส่วนตัวได้) แต่พอตั้งท่าจะเขียนทีไร กลับรู้สึกว่าตัวเองยังไม่ breakthrough พอเลยชะลอไว้ก่อน

สาเหตุที่ยังไม่พอเป็นเพราะยังไม่แตกฉานใน 2 แพลตฟอร์มรายใหญ่ ซึ่งได้แก่ Symbian และ Windows Mobile มากนัก (ผมเป็นคนที่มี gadget น้อยมาก ซึ่งเป็นจุดที่คนมักเข้าใจผิดบ่อยๆ) ส่วน Android กับ iPhone นั้น เขียนบทวิเคราะห์เฉพาะแพลตฟอร์มอย่างละเอียดไว้บน Blognone นานแล้ว ถ้าไม่เคยอ่านก็กดได้ตามลิงก์

(หมายเหตุ: บทความ Android นั้นภูมิใจมาก เพราะได้รับคำชมจากคุณโดม เจริญยศ ว่า "ท็อปฟอร์ม" ยังประทับใจมาจนวันนี้)

เกริ่นมาตั้งนานเพื่อจะบอกว่ายังขี้เกียจเขียนแบบละเอียดอยู่ แต่กระนั้นเลย ลิ่วเขียนเรื่อง Symbian พอดี เลยเขียนบล็อกตอบจะได้เป็นซีรีย์ เอาแบบที่ใช้พลังน้อยๆ นั่นคือหยิบเอา "วาบความคิด" (สำนวนของอาจินต์ ปัญจพรรค์) ในหัวมาแปะไว้เป็น bullet point เตรียมไว้เรียบเรียงแทนละกัน

• ความสำเร็จของแพลตฟอร์มมือถือ ไม่ใช่ฮาร์ดแวร์ (เพราะว่าของมีเก่า) ซอฟต์แวร์​ (เพราะลอกแบบกันได้) หรือแบรนด์ (คนมีเบื่อ) แต่เป็นการสร้าง ecosystem ที่ไปถึงระดับ critical mass ให้กับแพลตฟอร์ม (ตัวอย่างที่ชัดเจนคือ ทั้งแอปเปิลและ Android จัดโครงการนู่นนี่นั่น)
• การสร้าง ecosystem ไม่ใช่เรื่องง่าย ขนาดแอปเปิลที่มีแทบทุกอย่างแล้ว (แถมมีต้นทุนทางสังคมแบบที่คู่แข่งยังทาบไม่ติด) ยังใช้เวลา 1 ปีเต็มนับจาก iPhone ตัวแรกวางขาย
• ดังนั้นเราจะหวังว่า Android ออกมาปุ๊บเกิดปั๊บ มันเป็นความฝันมาก
• ในทางเศรษฐศาสตร์นั้น การพัฒนาซอฟต์แวร์ลงหลายแพลตฟอร์มที่ต่างกันเป็นเรื่องสิ้นเปลือง (ทั้งในแง่การเงิน เวลา ทรัพยากร) สุดท้ายแล้วนักพัฒนารายย่อยจะถูกบีบให้เลือกข้าง และทุกคนย่อมอยากอยู่ข้างเดียวกับผู้ชนะ
• ดังนั้นพวก 2 ไม่เอาจึงไม่มีความสำคัญเท่าไรนัก แบบที่สมศักดิ์ เจียมธีรสกุลได้ว่าไว้ (อ๊ะ ผิดเรื่อง)
• เอาใหม่... ดังนั้นการผนึกรวม (unify) แพลตฟอร์มย่อยๆ เข้าด้วยกันเป็นหนึ่งเดียว ด้วยเหตุผลข้างต้น รวมถึงการสร้างปริมาณรวมให้เยอะขึ้น จึงเป็นกลยุทธ์ที่เลี่ยงไม่ได้ ตัวอย่างสดๆ คือ Nokia กับ Symbian ซึ่งลิ่วเขียนไว้แล้วว่า สุดท้าย UIQ จะถูกทิ้ง รวมไปถึง MOAP ด้วย
• ผมยังตั้งคำถามเลยไปถึง Maemo (GTK+) และ Qt/Qtopia ที่ Nokia เพิ่งซื้อมาด้วย ว่าจะมีอนาคตอย่างไร สุดท้ายแล้วเราอาจจะเห็น Symbian + S60/Qtopia แค่นั้น
• การประกาศโอเพนซอร์ส Symbian มีนัยยะสำคัญสูงมาก เพราะสมาชิกของ Symbian Foundation สามารถนำไปใช้ได้ทันทีโดยไม่เสียค่าหัวคิวต่อเครื่อง (เสียแค่ค่าสมาชิกปีละ $1,500 ซื้อ MacBook Air ยังไม่ได้เลย) มือถือจีนแดงพวกยี่ห้อ Bird ก็เอามาใช้กันได้สบาย (เราคงได้เห็น i-Mobile รัน S60 กันในอีกไม่ช้า)
• ถ้าใครอ่านบทความเรื่อง OpenMoko ของ Ars Technica จะเห็นปัญหาแบบเดียวกัน เพราะว่า OpenMoko มี stack ย่อยถึง 3 อัน (ทั้งที่มันเพิ่งมีแค่เครื่องเดียว) คือ GTK+ (เลิกทำ), Qt (เพิ่งทำ) และ FSO (กำลังจะทำ) แถมที่มีอยู่ยังไม่เวิร์คสักอัน เครื่องก็เพิ่งขาย อนาคตของ OpenMoko เลยต่ำเรี่ยดินมาก
• การสร้างแพลตฟอร์มเองก็มีราคาแพงมาก เมื่อสร้างมาแล้วควรจะ leverage ให้เกิดประโยชน์สูงสุด ดังนั้นนอกจาก iPhone รุ่นปกติ และ iPod touch แล้ว จึงคาดได้ว่า iPod อื่นๆ จะเปลี่ยนมาใช้ mobile OS X, มี iPhone รุ่นเล็ก (และอาจมี iPhone Plus) รวมไปถึง MID จากแอปเปิล ตามที่เคยพยากรณ์ไว้เล่นๆ
• ประเด็นถัดไปคือเรื่อง vertical integration หรือการให้บริการครบวงจรภายในบริษัทเดียว (หรือพูดในอีกแง่คือการสร้างโซลูชันที่สมบูรณ์ให้กับผู้ใช้ ไม่ใช่ขายแยกเฉพาะฮาร์ดแวร์หรือซอฟต์แวร์เป็นอย่างๆ ไป) ซึ่งเรื่องนี้หาคนกินแอปเปิลได้ยาก (เป็นการ leverage จากสมบัติเดิมของแอปเปิลเองคือ iTunes Store ด้วย) ค่ายที่มี vertical integration ในแนวดิ่งพอๆ กันมีค่ายเดียวคือ BlackBerry ซึ่งดันไปอยู่ในตลาด niche เสียอีก
• แต่แนวโน้มในระยะยาวแล้ว vertical integration เป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ สัญญาณที่ชัดเจนที่สุดคือ Nokia ซื้อ NAVTEQ ถ้าตามไปอ่านสัมภาษณ์ของประธาน Nokia (Press) เค้าพูดชัดเลยว่าการซื้อครั้งนี้ (ซื้อแพงโคตรๆ ด้วย) เป็นก้าวสำคัญของ Nokia Internet Services Strategy ซึ่งแปลบ้านๆ ได้ว่า Nokia จะก้าวข้ามจากฮาร์ดแวร์และซอฟต์แวร์ มาสู่บริการแล้วนั่นเอง
• ถึงแม้ข่าวที่ออกมาช่วงหลังจะบอกว่า Sony Ericsson กับ Motorola กำลังแย่ และ Nokia ไปได้ดีในตลาดล่าง แต่ระยะยาวแล้ว Nokia เองเห็นก่อนใครว่า margin ในขายการ handset มันต่ำลงเรื่อยๆ หนีไปทำอย่างอื่นแทนจะดีกว่า
• การซื้อ NAVTEQ จึงทำให้เราพยากรณ์อนาคตได้ว่า GPS กำลังจะกลายมาเป็นปัจจัยชี้ชะตาสำคัญในการ "บริการ" บนมือถือและอุปกรณ์ติดตามตัว
• ลองดู Ovi ซึ่งเป็นพอร์ทัลด้านบริการของ Nokia น่าจะช่วยให้เห็นภาพได้มากขึ้นว่า Nokia กำลังจะไปทางไหน เรื่องซื้อหนังโหลดเพลงคงไม่เน้นมากเหมือนแอปเปิล (แต่ต้องมีให้เท่ากัน)
• แต่บริการอีกอันที่ผมกำลัง speculate ว่าจะกลับมายิ่งใหญ่คือเกม ถ้าประเมินแบบต่ำก็คือเราจะเห็น N-Gage กลับมารีแบรนด์ใหม่อีกครั้ง ถ้าประเมินแบบพิสดาร เราอาจเห็น Virtual Console ของนินเทนโด มาโผล่บนมือถือรุ่นใหม่ๆ ของสักแพลตฟอร์ม
• ปัจจัยชี้ชะตาของ Symbian คือเรื่องของเวลา บนเว็บของ Symbian Foundation บอกว่า Symbian stack รวมมิตรจะออกมาให้ใช้ใน 1H '09 ถ้าตีว่าช้าสุดๆ คือเดือนมิถุนา 2009 ก็แปลว่า iPhone 3G โกยตังค์ไปก่อนหน้า 1 ปีเต็ม
• ส่วน Android โม้ไว้ว่าออกได้ 2H '08 ซึ่งผมตีให้ปลายปีชนิดคริสต์มาสอาจมาได้สักรุ่นสองรุ่น กว่าจะเริ่มมีเครื่องจับต้องได้จริงๆ ก็คงสัก Q1 '09 แปลว่า iPhone โกยไปล่วงหน้าครึ่งปี แถม Android ไม่มีฐานนักพัฒนาเก่าเหมือน Symbian กว่าจะจุดติดบวกให้อย่างเก่ง 1 ปี แปลว่าต่อให้ iPhone 1 ปีครึ่ง
• แพลตฟอร์มอีกอันที่ลูกผีลูกคนคือ Linux (LiMo/LiPS) ซึ่งมี Motorola เป็นแกนนำ มี Samsung, LG กับ NTT มาแจมนิดหน่อย ดูไม่เป็นเอกภาพมากนัก ไม่น่ารอดในระยะยาว
• Palm OS ไม่ควรจะพูดถึงมันแล้วมั้ง ถ้าจะเห็นในอนาคตก็คือเป็น virtual machine เท่านั้น
• Windows Mobile ยังมีฐานที่มั่นของตัวเองดีอยู่ แต่สิ่งที่ขาดไปนานคือ Wow factor ซึ่งสำคัญมากในการ refresh แพลตฟอร์มเก่าให้สู้กับแพลตฟอร์มหน้าใหม่สดใสกว่าได้ ต้องรอดูว่าไมโครซอฟท์​ (ซึ่งไม่เชี่ยวชาญเรื่องนี้) จะแก้เกมนี้อย่างไร จะใช้วิธีโอเพนซอร์สแบบ Symbian ก็ไม่ได้เสียด้วย
• ผมว่าอาจได้เห็น Zune Phone หรือ Xbox portable นะ เล่นได้แต่ XBLA อะไรประมาณนี้
• มองคล้ายๆ กับลิ่วว่าระยะยาวมันจะเหลือแค่:
• Nokia/Symbian เจ้าตลาดล่าง (mass) อาจพ่วง DoCoMo
• iPhone ซึ่งเป็น vertically integrated + แบรนด์ (niche)
• ตลาดคนงงๆ ไม่รู้จะไปทางไหน ไม่ใช่ mass แต่ก็ไม่ใช่ niche และแต่ละฝ่ายมีส่วนประกอบคนละชิ้น ไม่สมบูรณ์ต้องพึ่งพาคนอื่น
• ซอฟต์แวร์: Windows Mobile, Android, LiMo/LiPS (ไม่น่ารอด)
• ฮาร์ดแวร์: Sony Ericsson, LG, Samsung, Motorola, HTC
• ส่วน RIM/BlackBerry ซึ่งมีลักษณะใกล้เคียงกับ iPhone นั้นมีความเป็นไปได้สองแบบ คือ อยู่ใน niche ได้ต่อไป หรือไม่ก็โดนซื้อ (เคยเดาไว้เหมือนกัน) เรื่อง merging ผมไม่ถนัดนัก แต่ให้เดามั่วๆ คิดว่าไม่เป็น Microsoft ก็ Samsung
• จริงๆ ยังมีเรื่องการรุกเข้ามาของ MID (ไม่ใช่ Netbook) ทั้งจากพวก ASUS, NVIDIA และอื่นๆ อยู่ แต่คงนอกประเด็นไป Nokia เองก็ลองแหย่ๆ เข้าไปด้วย Internet Tablet บ้างแล้ว

ทั้งหมดนี้ดูด้วยตาของ technologist ที่เป็นนักวิเคราะห์ฝึกหัด อย่าเชื่อมาก จะให้สมบูรณ์ขึ้นต้องเอาเรื่องขนาดของตลาด, growth รวมถึงผลประกอบการย้อนหลังมาประกอบด้วย