Change, Can We Believe In?
บล็อกอันนี้เกิดจากการไล่อ่านบล็อกเก่าที่ต่อเนื่องกัน คือ
ซึ่งว่าด้วยกระแสการเมืองในเอเชีย ที่หันกลับมานิยมฝ่ายค้านหัวก้าวหน้า ซึ่งชูนโยบายเศรษฐกิจ และปฏิเสธฝ่ายอนุรักษ์นิยมที่เน้นอุดมการณ์
ผมจับแพะชนแกะแบบมั่วๆ ว่าถ้าเอากระแสโอบามาฟีเวอร์มาพิจารณาร่วม เป็นไปได้หรือไม่ว่า โลกกำลังต้องการ “การเปลี่ยนแปลง” (change หรือ “Change We Can Believe In” ถ้าเอาตามสโลแกนหาเสียง) สู่ภาวะผู้นำที่ทันสมัย คิดใหม่ทำใหม่กว่าเดิม พร้อมกันในหลายประเทศ โดยมิได้นัดหมายล่วงหน้า
ผมลองนึกสาเหตุคร่าวๆ อย่างไม่เป็นวิทยาศาสตร์ได้ดังนี้
- วัฎจักรช่วงขาลงของเศรษฐกิจโลก ซึ่งแรงผิดปกติด้วยปัจจัยด้านราคาน้ำมันและเศรษฐกิจสหรัฐ ทำให้ภาวะเศรษฐกิจฝืดเคืองส่งผลกระทบต่อชีวิตประจำวันของประชาชน พอโดนเรื่องปากท้องเข้าเต็มๆ คนเลยหงุดหงิด
- อิทธิพลของอำนาจรัฐลดลงมาเมื่อเทียบกับเอกชน (ตัวอย่างเช่น ในวิกฤตเศรษฐกิจปี 40 แค่ hedge fund เพียงลำพัง สามารถทำให้ระบบเศรษฐกิจของรัฐในเอเชียหลายแห่งล่มสลายลงได้) เมื่อรัฐไม่สามารถควบคุมอะไรๆ ได้เหมือนก่อน ในสายตาของประชาชน จึงมองว่ารัฐด้อยความสามารถลง
- ความซับซ้อนของโลกมีมากขึ้น และ globalization ทำให้โลกเปลี่ยนแปลงเร็วจนถึงระดับที่ ความรู้ความเชี่ยวชาญในการจัดการของ 10-20 ปีก่อน ไม่สามารถใช้ได้ในโลกปัจจุบันอีกต่อไปแล้ว (ตัวอย่างที่ดีที่สุดคือความด้อยประสิทธิภาพของรัฐบาลสุรยุทธ์ ซึ่งดูการจัดตัวแล้ว เมื่อ 10 ปีก่อนอาจถือว่าเป็นดรีมทีมได้สบาย)
อย่างไรก็ตาม การเรียกร้องหาความเปลี่ยนแปลงที่สดใหม่กว่า หนุ่มกว่านั้นไม่ใช่เรื่องใหม่เลย รัฐบาลโทนีแบลร์ของอังกฤษ ก็ชนะเลือกตั้งเข้ามาด้วยกลยุทธ์ Cool Britannia ในช่วงต้น 90s เพียงแต่สิ่งที่น่าสนใจคือภาวะเรียกร้องความใหม่ที่เกิดขึ้นพร้อมๆ กันในหลายประเทศนั่นเอง
คำถามที่น่าสนใจอีกข้อก็คือ ถ้าใครติดตามงานของภัควดี วีระภาสพงษ์ ในประชาไท คงทราบถึงปรากฎการณ์ “เลี้ยวซ้าย” ของประเทศในกลุ่มละตินอเมริกา (ซึ่งนำโดยเวเนซูเอลาของชาเวซ) ในมุมมองของผมแล้วคิดว่า มันสะท้อนให้เป็นถึง cause เดียวกัน แต่ใช้โซลูชันที่ต่างออกไป ตามภูมิหลังทางด้านวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ของประเทศนั้นๆ ซึ่งกลุ่มประเทศที่มีบริบทเหล่านี้คล้ายกัน ก็มักลงเอยไปในทางเดียวกัน
กรอบการวิเคราะห์ของผมยังไม่สมบูรณ์อีกมาก จดไว้กันลืมว่า ประเด็นที่ต้องเอามาพิจารณาเพิ่มได้แก่
- มุมมองต่อความสำเร็จ-ล้มเหลวของประชาธิปไตยแบบตะวันตก ของแต่ละชาติ
- เศรษฐกิจแบบมีตัวเลข
- คาแรกเตอร์ของผู้นำ เช่นกรณีของอันวาร์ อิบราฮิม ก็จะมีคะแนนความเห็นใจ
- เชื้อชาติในบางกรณี เช่น มาเลเซียที่มีการกดขี่ระหว่างเผ่าพันธุ์ อเมริกาที่มีเรื่องสีผิว
- อัตราส่วนของคนเมือง-whitecollar-กลุ่มอายุที่ถือว่าเป็นคนรุ่นใหม่
- โอบามา ได้เป็น/ไม่ได้เป็น ปธน. สหรัฐ
คำถามอีกอันที่คิดได้ตอนหลัง คือในกรณีที่มีตัวเลือกซึ่งมีภาพลักษณ์สดใหม่ (เช่น อภิสิทธิ์) แต่ตัวเลือกใหม่นี้กลับไม่สามารถโชว์ความสามารถได้ (ซึ่งเป็นกรณีของอภิสิทธิ์อีก) จะทำให้ทัศนคติของประชาชนโดยทั่วไป (general public) ต่อผู้นำรุ่นใหม่กลายเป็นติดลบ (เป็น negative feedback loop) และส่งผลให้การเปลี่ยนแปลงรุ่นผู้นำในประเทศนั้น “ล่าช้า” ออกไปอีกหรือไม่?
- mk's blog
